Την έντονη αντίδραση των ποντιακών συλλόγων της Βάδης-Βυρτεμβέργης προκαλεί η προγραμματισμένη παρουσίαση όπερας με θέμα τον Μουσταφά Κεμάλ στη Στουτγάρδη τον Απρίλιο του 2027. Ο Σύνδεσμος Ποντιακών Συλλόγων «Δωδεκάπολις» απέστειλε επίσημη επιστολή διαμαρτυρίας προς την Κρατική Όπερα της πόλης, ενώ εκπρόσωποί του πραγματοποίησαν συνάντηση με τη διοίκηση του πολιτιστικού οργανισμού, εκφράζοντας την ανησυχία τους για το ενδεχόμενο εξωραϊσμού μιας ιστορικής προσωπικότητας που συνδέεται με τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου.
Σε θεσμική παρέμβαση προς την Κρατική Όπερα της Στουτγάρδης (Staatsoper Stuttgart) προχώρησε η «Δωδεκάπολις», ο Σύνδεσμος Ποντιακών Συλλόγων Βάδης-Βυρτεμβέργης, αντιδρώντας στην απόφαση του γερμανικού πολιτιστικού οργανισμού να παρουσιάσει νέα παραγωγή αφιερωμένη στον Μουσταφά Κεμάλ.
Η παράσταση, με τίτλο «Atatürk», έχει προγραμματιστεί να κάνει παγκόσμια πρεμιέρα στις 10 Απριλίου 2027, στην Κρατική Όπερα της Στουτγάρδης.
Η ανακοίνωση του προγραμματισμού προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στους οργανωμένους Ποντίους της περιοχής, οι οποίοι εκφράζουν φόβους ότι η καλλιτεχνική παρουσίαση του Κεμάλ μπορεί να οδηγήσει στην εξιδανίκευση ή στον εξωραϊσμό του ιστορικού του ρόλου, αποσιωπώντας τις διώξεις και τις μαζικές εξοντώσεις που υπέστησαν οι ελληνικοί πληθυσμοί του Πόντου.
Συνάντηση της «Δωδεκάπολις» με την Κρατική Όπερα της Στουτγάρδης
Σύμφωνα με την ανακοίνωση της «Δωδεκάπολις», μετά την αποστολή της επίσημης επιστολής διαμαρτυρίας, ο καλλιτεχνικός διευθυντής της Κρατικής Όπερας της Στουτγάρδης, Viktor Schoner, απηύθυνε πρόσκληση για συνάντηση με εκπροσώπους των ποντιακών συλλόγων.
Αντιπροσωπεία του Συνδέσμου επισκέφθηκε την Όπερα και συναντήθηκε με εκπροσώπους του οργανισμού, παρουσιάζοντας τις ιστορικές και ηθικές ενστάσεις της ποντιακής κοινότητας σχετικά με την παραγωγή.
Στη συνάντηση εκφράστηκαν οι ανησυχίες των συλλόγων για το περιεχόμενο της παράστασης, την ιστορική προσέγγιση των δημιουργών και τον τρόπο με τον οποίο πρόκειται να παρουσιαστεί η προσωπικότητα του Μουσταφά Κεμάλ.
Οι εκπρόσωποι της «Δωδεκάπολις» ζήτησαν από τη διοίκηση να αναλογιστεί την ευθύνη ενός δημόσια χρηματοδοτούμενου πολιτιστικού θεσμού απέναντι στην ιστορική μνήμη των θυμάτων και των απογόνων τους.
«Ιστορικά απαράδεκτο και ηθικά προσβλητικό»
Η ανακοίνωση της «Δωδεκάπολις» χρησιμοποιεί ιδιαίτερα αυστηρή γλώσσα για την επιλογή της Κρατικής Όπερας να αφιερώσει μια παραγωγή στον Μουσταφά Κεμάλ.
Οι εκπρόσωποι των ποντιακών συλλόγων δηλώνουν χαρακτηριστικά:
«Θεωρούμε ιστορικά απαράδεκτο και ηθικά προσβλητικό το γεγονός ότι ένας κορυφαίος ευρωπαϊκός πολιτιστικός θεσμός, ο οποίος χρηματοδοτείται από τους Γερμανούς πολίτες, επιλέγει να μετατρέψει σε “μύθο” και καλλιτεχνικό θέαμα τον Μουσταφά Κεμάλ».
Στην ίδια ανακοίνωση, η «Δωδεκάπολις» αποδίδει στον Κεμάλ κεντρική ευθύνη για τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου, συνδέοντας τη δράση του με την αποβίβασή του στη Σαμψούντα στις 19 Μαΐου 1919 και τη συνέχεια των διώξεων, των εκτοπισμών και των μαζικών εξοντώσεων.
Ο Σύνδεσμος αναφέρεται στους 353.000 νεκρούς, αριθμό που χρησιμοποιείται από τον οργανωμένο Ποντιακό Ελληνισμό για τα θύματα της Γενοκτονίας.
Παράλληλα, επισημαίνει ότι η μετατροπή ιστορικών προσωπικοτήτων που συνδέονται με μαζικά εγκλήματα σε αντικείμενο καλλιτεχνικής μυθοποίησης εγείρει σοβαρά ζητήματα ηθικής και ιστορικής ευθύνης.
Τι προβλέπει η παραγωγή της Όπερας
Το έργο, σε μουσική του Bassem Akiki και λιμπρέτο της Olga Bach, επιχειρεί, σύμφωνα με τους δημιουργούς του, να εξετάσει τον «άνθρωπο και τον μύθο» μέσα από διαφορετικές οπτικές, συμπεριλαμβανομένων των πολιτικών συμμάχων, των αντιπάλων και των θυμάτων του.
Η Όπερα διευκρινίζει ότι δεν πρόκειται για μια χρονολογική ηρωική βιογραφία, αλλά για μια προσέγγιση των αντιφάσεων της εποχής και των κοινωνικών συνεπειών της συγκρότησης του σύγχρονου τουρκικού κράτους. Η παράσταση θα παρουσιαστεί σε επτά γλώσσες, μεταξύ των οποίων η ελληνική, η αρμενική και η κουρδική, με παγκόσμια πρεμιέρα στις 10 Απριλίου 2027 και εκτιμώμενη διάρκεια τρεις ώρες και 45 λεπτά.
Η επίσημη περιγραφή της παραγωγής αποκτά ιδιαίτερη σημασία υπό το πρίσμα της παρέμβασης της «Δωδεκάπολις», καθώς το ουσιαστικό ζήτημα που θέτουν οι ποντιακοί σύλλογοι είναι κατά πόσο η καλλιτεχνική αφήγηση θα αποτυπώσει με ιστορική ακρίβεια τις διώξεις και τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου.
«Η τέχνη δεν μπορεί να αποτελεί άλλοθι για την ιστορική αμνησία»
Στην παρέμβασή της, η «Δωδεκάπολις» διαχωρίζει τον σεβασμό στην ελευθερία της καλλιτεχνικής δημιουργίας από την υποχρέωση ιστορικής υπευθυνότητας.
Οι εκπρόσωποι των ποντιακών συλλόγων υπογραμμίζουν ότι η τέχνη αποτελεί θεμελιώδη δημοκρατική αξία, αλλά η καλλιτεχνική ελευθερία δεν αναιρεί την ανάγκη σεβασμού της ιστορικής μνήμης.
Όπως επισημαίνουν, όταν η τέχνη αποκόπτεται από το ιστορικό πλαίσιο των γεγονότων που πραγματεύεται, υπάρχει ο κίνδυνος να συμβάλει στην αποσιώπηση ή στον εξωραϊσμό εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας.
Στο πλαίσιο αυτό, η «Δωδεκάπολις» ζητά από τη διεύθυνση της Κρατικής Όπερας να προχωρήσει σε επανεξέταση της προσέγγισης της παραγωγής, λαμβάνοντας υπόψη τις ευαισθησίες των κοινοτήτων που υπέστησαν τις συνέπειες των πολιτικών της συγκεκριμένης ιστορικής περιόδου.
Κάλεσμα προς Αρμενίους, Ασσυρίους, Κούρδους και Αλεβίτες
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι η «Δωδεκάπολις» επιχειρεί να διευρύνει την παρέμβασή της πέρα από τα όρια της ποντιακής κοινότητας.
Στην επιστολή της απευθύνει ανοιχτό κάλεσμα προς τους Αρμενίους, τους Ασσυρίους και Αραμαίους, τους Κούρδους, τους Αλεβίτες, καθώς και προς δημοκρατικούς Τούρκους πολίτες που συμμερίζονται τους προβληματισμούς της.
Τους καλεί να εκφράσουν δημόσια τις δικές τους απόψεις για την παραγωγή και να συμμετάσχουν σε έναν κοινό διάλογο για την ιστορική μνήμη και τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Η συγκεκριμένη πρωτοβουλία αποβλέπει στη συγκρότηση ενός ευρύτερου πλαισίου συνεργασίας μεταξύ κοινοτήτων που διατηρούν διαφορετικές, αλλά συχνά αλληλένδετες, ιστορικές μνήμες από τις πολιτικές της ύστερης Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και της περιόδου συγκρότησης του τουρκικού κράτους.
Κοινοποίηση της επιστολής στο αρμόδιο υπουργείο της Βάδης-Βυρτεμβέργης
Η επιστολή διαμαρτυρίας της «Δωδεκάπολις» απευθύνεται στη διεύθυνση και την καλλιτεχνική ηγεσία της Κρατικής Όπερας της Στουτγάρδης.
Παράλληλα, κοινοποιείται στο Υπουργείο Επιστημών, Έρευνας και Τεχνών του κρατιδίου της Βάδης-Βυρτεμβέργης, καθώς και σε μέσα ενημέρωσης και πολιτιστικούς, κοινωνικούς και θρησκευτικούς φορείς.
Η επιλογή αυτή προσδίδει στην παρέμβαση θεσμικό χαρακτήρα, καθώς η «Δωδεκάπολις» θέτει το ζήτημα όχι μόνο ενώπιον της καλλιτεχνικής διεύθυνσης, αλλά και στο επίπεδο των αρμόδιων κρατιδιακών αρχών.
Στην επιστολή υπογραμμίζεται ότι οι Έλληνες της Βάδης-Βυρτεμβέργης αποτελούν ενεργό μέρος της γερμανικής κοινωνίας, συμμετέχοντας επί δεκαετίες στην οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική ζωή της χώρας.
Οι εκπρόσωποι των ποντιακών συλλόγων δηλώνουν ότι σέβονται πλήρως την καλλιτεχνική ελευθερία και επιθυμούν έναν ουσιαστικό διάλογο με τον πολιτιστικό οργανισμό.
Ζητούν αναθεώρηση της προσέγγισης της παράστασης
Η «Δωδεκάπολις» επιμένει ότι η προγραμματισμένη παραγωγή πρέπει να εξεταστεί με ιδιαίτερη ιστορική ευαισθησία, ώστε να μην προσβάλλεται η μνήμη των θυμάτων.
Βασικό αίτημα της παρέμβασης αποτελεί η αναθεώρηση της καλλιτεχνικής προσέγγισης, προκειμένου να αποφευχθεί οποιαδήποτε εξιδανίκευση του Μουσταφά Κεμάλ.
Η παραγωγή έχει προγραμματιστεί να παρουσιαστεί για πρώτη φορά στις 10 Απριλίου 2027, ενώ στο πρόγραμμα της Όπερας περιλαμβάνονται και επόμενες παραστάσεις.
Η συνάντηση της αντιπροσωπείας των Ποντίων με τους εκπροσώπους του πολιτιστικού οργανισμού αποτελεί ήδη ένα πρώτο βήμα θεσμικού διαλόγου.
Παραμένει, ωστόσο, ανοιχτό το ζήτημα εάν και σε ποιον βαθμό οι προβληματισμοί που διατύπωσε η «Δωδεκάπολις» θα ληφθούν υπόψη από τους συντελεστές της παραγωγής.
Για τους Ποντίους της Βάδης-Βυρτεμβέργης, η υπόθεση δεν περιορίζεται στο περιεχόμενο μιας καλλιτεχνικής παράστασης. Συνδέεται με την ιστορική μνήμη της Γενοκτονίας, τον σεβασμό απέναντι στους νεκρούς και τους ξεριζωμένους προγόνους τους και την ευθύνη των σύγχρονων ευρωπαϊκών πολιτιστικών θεσμών απέναντι στα τραύματα του παρελθόντος.