«Η επιθυμία των χωρών των BRICS να δημιουργήσουν ένα ανεξάρτητο σύστημα πληρωμών δεν πρόκειται να οδηγήσει σε άμεση αποδυνάμωση της παγκόσμιας κυριαρχίας του δολαρίου ΗΠΑ, αν και ενδέχεται να περιορίσει την αποτελεσματικότητα των αμερικανικών χρηματοπιστωτικών κυρώσεων», αναφέρει σε ανάλυσή της η αμερικανική εταιρεία αναλύσεων Stratfor.
Στη σύνοδο κορυφής των BRICS που πραγματοποιήθηκε το 2024 στο Καζάν, τα κράτη-μέλη συμφώνησαν να δημιουργήσουν διασυνοριακή υποδομή πληρωμών και να ενισχύσουν τους διακανονισμούς των συναλλαγών σε εθνικά νομίσματα.
Η Ρωσία, η οποία βρίσκεται αντιμέτωπη με εκτεταμένες δυτικές κυρώσεις, προωθεί εδώ και χρόνια την αποδολαριοποίηση της οικονομίας της.
Το τελευταίο διάστημα, αντίστοιχο ενδιαφέρον για τον περιορισμό της εξάρτησης από το δολάριο έχουν εκδηλώσει και άλλες χώρες, μεταξύ των οποίων η Κίνα και η Ινδία.
Υποδομή διακανονισμών με ψηφιακά νομίσματα
Σύμφωνα με την ανάλυση, το προτεινόμενο σύστημα προβλέπει τη δημιουργία υποδομής εκκαθάρισης και διακανονισμού των εμπορικών συναλλαγών, η οποία θα επιτρέπει στα κράτη-μέλη των BRICS να πραγματοποιούν εμπορικές συναλλαγές με τη χρήση ψηφιακών νομισμάτων των κεντρικών τραπεζών τους.
Με αυτόν τον τρόπο, οι εξαγωγείς των χωρών των BRICS θα μπορούν να λαμβάνουν πληρωμές απευθείας από εισαγωγείς άλλων χωρών του μπλοκ, χωρίς το δολάριο να χρησιμοποιείται ως ενδιάμεσο νόμισμα.
Ένας τέτοιος μηχανισμός θα μπορούσε παράλληλα να καταστήσει δυσκολότερη την παρακολούθηση των πληρωμών μεταξύ των χωρών των BRICS από τις αμερικανικές αρχές.
Η νέα υποδομή αναμένεται να περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, στοιχεία που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως εναλλακτική στο SWIFT, διασύνδεση των κεντρικών τραπεζών για απευθείας συναλλαγές σε ψηφιακά νομίσματα, καθώς και πλατφόρμα βασισμένη στην τεχνολογία blockchain για τις συναλλαγές και τους διακανονισμούς, ως εναλλακτική στις Euroclear και Clearstream.
Εφεδρική υποδομή
Ακόμη και η μερική υλοποίηση ενός τέτοιου μηχανισμού θα επέτρεπε στις χώρες των BRICS να συνεχίσουν το μεταξύ τους εμπόριο σε περίπτωση επιβολής μεγάλης κλίμακας αμερικανικών χρηματοπιστωτικών κυρώσεων.
Όπως επισημαίνεται από τους ειδικούς, το υπό ανάπτυξη σύστημα δεν συνιστά άμεση απειλή για το δολάριο ως κυρίαρχο παγκόσμιο νόμισμα. Σχεδιάζεται πρωτίστως ως εφεδρική υποδομή για το ενδο-ομιλικό εμπόριο των χωρών των BRICS, παρέχοντας τη δυνατότητα παράκαμψης του δολαρίου και συνέχισης των συναλλαγών σε περίπτωση εκτεταμένων αμερικανικών κυρώσεων.
Η πίεση της Ουάσιγκτον
Η κυβέρνηση του προέδρου Donald Trump έχει ήδη απειλήσει τα μέλη των BRICS με δασμούς έως και 100% στις εισαγωγές από χώρες που θα επιδιώξουν ενεργά την αποδολαριοποίηση των συναλλαγών τους.
Στο πλαίσιο αυτό, επιβλήθηκε δασμός 25% στις εξαγωγές προϊόντων από τη Βραζιλία προς τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Παράλληλα, οι ΗΠΑ έχουν ζητήσει χρηματοπιστωτικές πληροφορίες σε πραγματικό χρόνο, προκειμένου να ενισχύσουν τη δυνατότητά τους να επιβάλλουν στοχευμένες κυρώσεις, μεταξύ άλλων σε εναλλακτικά συστήματα πληρωμών, όπως το ρωσικό Σύστημα Μεταφοράς Χρηματοπιστωτικών Μηνυμάτων (SPFS), καθώς και στις τράπεζες που συμμετέχουν σε αυτά.
Οι BRICS χρειάζονται αποτελεσματικά μέσα πληρωμών
Ο Yuri Tverdokhleb, διδάκτωρ Οικονομικών και αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Ρύθμισης Χρηματοπιστωτικών Ιδρυμάτων της Russian Presidential Academy of National Economy and Public Administration, εκτιμά ότι οι BRICS αποτελούν μια ένωση χωρών με ιδιαίτερα σημαντική θέση στο παγκόσμιο ΑΕΠ.
Όπως σημειώνει, πρόκειται για χώρες που δεν ενώνονται μόνο ή κυρίως στη βάση πολιτικών συμπαθειών, αλλά πρωτίστως στη βάση αμοιβαίων οικονομικών συμφερόντων.
«Για την υλοποίηση αυτών των συμφερόντων απαιτούνται επαρκώς αποτελεσματικά μέσα πληρωμών και συστήματα πληρωμών που να επιτρέπουν τις αμοιβαίες συναλλαγές μεταξύ των χωρών», αναφέρει.
Σύμφωνα με τον ίδιο, δεδομένης της μάλλον αρνητικής στάσης της συλλογικής Δύσης απέναντι στους BRICS και της άσκησης διαφόρων μορφών οικονομικής πίεσης μέσω κυρώσεων και περιορισμών στις συναλλαγές, η δημιουργία ενός ανεξάρτητου, ενιαίου συστήματος πληρωμών αποτελεί μια αναμενόμενη εξέλιξη.
Τα ψηφιακά νομίσματα
Ο Tverdokhleb επισημαίνει ότι ήδη υπάρχουν συζητήσεις για τη δημιουργία ενός κοινού νομίσματος και ενός αντίστοιχου πιστωτικού και χρηματοπιστωτικού θεσμού που θα ενώνει τις χώρες των BRICS, ενώ παράλληλα προωθείται η δημιουργία συστήματος πληρωμών που θα βασίζεται στα ψηφιακά νομίσματα.
«Γνωρίζουμε ότι ακριβώς στις χώρες των BRICS αναπτύσσεται με ιδιαίτερα γρήγορους ρυθμούς αυτό το νέο μέσο κυκλοφορίας χρήματος, δηλαδή οι ψηφιακές εθνικές νομισματικές μονάδες.
Η Κίνα έχει προχωρήσει αρκετά σε αυτόν τον τομέα, ενώ στη Ρωσία βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη η πρακτική εφαρμογή του ψηφιακού ρουβλίου.
Πιστεύω ότι σύντομα θα δούμε πώς θα κλιμακωθεί αυτή η διαδικασία», αναφέρει.
Κατά τον ίδιο, η δημιουργία ενός συστήματος πληρωμών που θα βασίζεται στα ψηφιακά νομίσματα και θα περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, μια εναλλακτική υποδομή απέναντι στο SWIFT, θα έχει σημαντική ζήτηση.
«Πρόκειται για ένα σημαντικό βήμα προς την περαιτέρω σύγκλιση των οικονομιών των χωρών των BRICS και αυτό θα ωφελήσει όχι μόνο τις ίδιες τις χώρες, αλλά και ολόκληρη τη διεθνή κοινότητα. Το δυναμικό των οικονομιών των BRICS είναι ιδιαίτερα ελκυστικό για άλλους συμμετέχοντες στις οικονομικές σχέσεις, συμπεριλαμβανομένων των χωρών της Δύσης», προσθέτει.
Οι προκλήσεις για το νέο σύστημα
Ο Tverdokhleb εκτιμά ότι βασικό εμπόδιο στην προσπάθεια δημιουργίας ενός ανεξάρτητου συστήματος πληρωμών αποτελεί η σημαντική οικονομική επιρροή και πολιτική πίεση που εξακολουθούν να ασκούν διεθνώς οι Ηνωμένες Πολιτείες.
«Η οικονομική επιρροή και, σε μεγάλο βαθμό, η πολιτική πίεση που ασκούν οι Ηνωμένες Πολιτείες στις άλλες χώρες του κόσμου παραμένουν ιδιαίτερα ισχυρές.
Αυτό λειτουργεί ως ένας παράγοντας αποτροπής», σημειώνει.
Παράλληλα, θεωρεί ότι η συλλογική Δύση θα επιχειρήσει να περιορίσει τη δυνατότητα υλοποίησης του εγχειρήματος των BRICS, χαρακτηρίζοντάς το «ιδιαίτερα δυσάρεστη και ανησυχητική εξέλιξη».
Ωστόσο, εκτιμά ότι για κάθε εμπόδιο μπορούν να βρεθούν τρόποι υπέρβασής του.
Η σοβαρότερη δυσκολία, σύμφωνα με τον ίδιο, συνδέεται με τη δημιουργία του απαραίτητου θεσμικού περιβάλλοντος, καθώς πρόκειται για ένα πρωτοφανές εγχείρημα.
Η διαμόρφωση αυτού του περιβάλλοντος συνδέεται επίσης με τεχνολογικές και οργανωτικές προκλήσεις, οι οποίες θα μπορούσαν να επηρεάσουν αρνητικά τη λειτουργία του συστήματος. Ο ίδιος, ωστόσο, θεωρεί ότι τα ζητήματα αυτά μπορούν να αντιμετωπιστούν κατά τη διαδικασία διαμόρφωσης και ανάπτυξής του.
«Δεν πιστεύω ότι αυτό μπορεί να αποτελέσει εμπόδιο στη δημιουργία ενός συστήματος πληρωμών που θα βασίζεται στα ψηφιακά νομίσματα», υπογραμμίζει.
Παράλληλα, χαρακτηρίζει την ανάπτυξη των ψηφιακών χρηματοπιστωτικών εργαλείων «ένα νέο ποιοτικό βήμα» στην εξέλιξη του συστήματος χρηματικής κυκλοφορίας.
«Οι χώρες των BRICS, λόγω των συνθηκών στις οποίες βρίσκονται, είναι σήμερα πρωτοπόρες σε αυτόν τον τομέα και έχουν προχωρήσει πολύ περισσότερο από τις δυτικές χώρες», αναφέρει.
Πόσο μπορούν να περιοριστούν οι αμερικανικές κυρώσεις
Όσον αφορά την αποτελεσματικότητα του νέου μηχανισμού απέναντι στις αμερικανικές κυρώσεις, ο Tverdokhleb εκτιμά ότι οι περιορισμοί στις εμπορικές σχέσεις ήδη παρακάμπτονται σε σημαντικό βαθμό.
«Όσον αφορά τους διακανονισμούς, ας είμαστε αντικειμενικοί: αυτό είναι δευτερεύον.
Δεν πιστεύω ότι η δημιουργία αυτού του συστήματος θα ωθήσει τους Αμερικανούς και τις δυτικές χώρες να προχωρήσουν σε πρωτοφανείς ενέργειες», σημειώνει.
Παράλληλα, υποστηρίζει ότι κατά τον τελευταίο ενάμιση χρόνο η πίεση των κυρώσεων έχει επηρεάσει περισσότερο τις δυτικές οικονομίες παρά τις χώρες εναντίον των οποίων επιβάλλονται.
«Το οικονομικό δυναμικό των χωρών των BRICS είναι αρκετά μεγάλο και οι δυνατότητες ανάπτυξης οικονομικών σχέσεων και δημιουργίας των κατάλληλων συνθηκών για την οικονομική ανάπτυξη των χωρών αυτών είναι τέτοιες, ώστε η Δύση θα πρέπει να λάβει αυτή την πραγματικότητα υπόψη», αναφέρει.
Κατά τον ίδιο, η σταδιακή απομάκρυνση από το δολάριο στις διεθνείς συναλλαγές περιορίζει την ανάγκη των χωρών των BRICS να χρησιμοποιούν το αμερικανικό νόμισμα.
«Όποιες κι αν είναι οι κυρώσεις, οι πρόσθετοι δασμοί ή οι περιορισμοί στους διακανονισμούς μεταξύ των χωρών, το ζήτημα καταλήγει ολοένα και περισσότερο στο ότι οι χώρες της ομάδας των BRICS χρειάζονται σε μικρότερο βαθμό το δολάριο για τις συναλλαγές τους.
Η απομάκρυνση από τη χρήση του δολαρίου στις συναλλαγές έχει ήδη πλήξει την αμερικανική οικονομία περισσότερο από τις κυρώσεις που επιβάλλουν οι Ηνωμένες Πολιτείες σε άλλες χώρες.
Το κύρος του δολαρίου ως παγκόσμιου νομίσματος υποχωρεί και η εισαγωγή ενός ψηφιακού συστήματος πληρωμών ενισχύει περαιτέρω την ανεξαρτησία των χωρών αυτών», υποστηρίζει.
Το προηγούμενο του Ιράν
Αναφερόμενος στο ευρωπαϊκό σύστημα που είχε δημιουργηθεί πριν από μερικά χρόνια για τη διευκόλυνση του εμπορίου με το Ιράν, αλλά τελικά δεν κατάφερε να διατηρηθεί σε λειτουργία, ο Tverdokhleb εκτιμά ότι οι σημερινές τεχνολογικές δυνατότητες δημιουργούν διαφορετικές προϋποθέσεις.
«Σήμερα βρισκόμαστε σε ένα εντελώς διαφορετικό τεχνολογικό επίπεδο. Οι δυνατότητες των ψηφιακών νομισμάτων, των ψηφιακών περιουσιακών στοιχείων και των συστημάτων πληρωμών είναι πολύ μεγαλύτερες», αναφέρει.
Όπως σημειώνει, η εφαρμογή του ψηφιακού ρουβλίου στη Ρωσία καταδεικνύει τις δυνατότητες που προσφέρουν οι νέες τεχνολογίες για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας, της διαφάνειας και της ανεξαρτησίας των διακανονισμών.
«Πιστεύω ότι οδεύουμε προς ένα ποιοτικά νέο σύστημα, το οποίο προστατεύει σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό τα συμφέροντα των συμμετεχόντων και είναι πιο αποτελεσματικό. Στις διεθνείς συναλλαγές, αυτό διαθέτει τεράστιο οικονομικό δυναμικό», επισημαίνει.
Καταλήγοντας, ο Tverdokhleb εκτιμά ότι η δημιουργία ενός τέτοιου συστήματος για τους διακανονισμούς μεταξύ των χωρών των BRICS θα ενισχύσει την ανεξαρτησία της ένωσης και θα συμβάλει στην περαιτέρω επέκταση των οικονομικών σχέσεων μεταξύ των μελών της.