Έρευνα
Δημήτρη Συμεωνίδη JP
Δημοσιογράφου/Ανταποκριτού
Ε.Σ.Ε.Μ.Ε.( Ένωση Συντακτών Ευρωπαϊκών Μέσων Ενημέρωσης)
Τα ψηλά τακούνια είναι μια από τις πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις όπου η μόδα και η κοινωνική εικόνα υπερισχύουν της υγείας. Παρόλο που οι κίνδυνοι είναι γνωστοί, η χρήση τους παραμένει ευρύτατα διαδεδομένη για λόγους που συνδυάζουν την ψυχολογία, την κοινωνική πίεση και την ανάγκη για αυτοπεποίθηση.
Πώς επηρεάζουν την υγεία; Η χρήση ψηλών τακουνιών αλλάζει ριζικά τη μηχανική του σώματος, καθώς το βάρος μετατοπίζεται αφύσικα προς το μπροστινό μέρος του ποδιού:
Πόδια & Αστράγαλοι: Προκαλούν παραμορφώσεις όπως τα κότσια (bunions), σφυροδακτυλία και συρρίκνωση του Αχίλλειου τένοντα, που κάνει επώδυνο ακόμη και το περπάτημα με ίσια παπούτσια.
Γόνατα & Ισχία: Η πίεση στις αρθρώσεις του γονάτου αυξάνεται έως και 26%, αυξάνοντας τον κίνδυνο οστεοαρθρίτιδας.
Σπονδυλική Στήλη: Για να διατηρηθεί η ισορροπία, η μέση αναγκάζεται να υπερεκταθεί (λόρδωση), οδηγώντας σε χρόνιους πόνους στην πλάτη και κακή στάση σώματος.
Βράχυνση Τενόντων & Μυών: Η συχνή χρήση «μαθαίνει» στον Αχίλλειο τένοντα και στους μυς της γάμπας να μένουν σε σύσπαση. Με τον καιρό, ο τένοντας κονταίνει και χάνει την ευλυγισία του, κάνοντας το περπάτημα με ίσια παπούτσια επώδυνο.
Οι ποδίατροι είναι ιδιαίτερα ανήσυχοι για τη χρήση των ψηλών τακουνιών, καθώς η συστηματική χρήση τους μπορεί να προκαλέσει μόνιμες δομικές αλλαγές στο σώμα. Σύμφωνα με τους ειδικούς, οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται μόνο στα πέλματα, αλλά επεκτείνονται σε ολόκληρο τον σκελετό
Γιατί συνεχίζουν να τα φορούν;
Παρά την ταλαιπωρία, πολλές γυναίκες τα επιλέγουν συνειδητά για συγκεκριμένους λόγους:
Ψυχολογική Τόνωση: Τα τακούνια προσφέρουν άμεση αύξηση του ύψους, κάτι που συνδέεται ψυχολογικά με το αίσθημα δύναμης, κύρους και αυτοπεποίθησης.
Κοινωνική Αποδοχή & Dress Code: Σε πολλούς εργασιακούς χώρους ή επίσημες εκδηλώσεις, τα ψηλά τακούνια θεωρούνται μέρος της “επαγγελματικής” ή “κομψής” εμφάνισης.
Αισθητική & Έλξη: Μελέτες δείχνουν ότι τα τακούνια αλλάζουν το βάδισμα και τη στάση του σώματος με τρόπο που η κοινωνία έχει μάθει να θεωρεί πιο “ελκυστικό” και θηλυκό. Δείτε πώς τα ψηλά τακούνια επηρεάζουν τη δομή του σώματός σας και τι λένε οι ειδικοί για τους κινδύνους:
Συχνά, η φράση «μπρος στα κάλλη τι είναι ο πόνος» Περιγράφει ακριβώς αυτή την επιλογή, όπου το βραχυπρόθεσμο όφελος της εικόνας κερδίζει τη μακροπρόθεσμη υγεία του σώματος.
Η σύνδεση των ψηλών τακουνιών με προβλήματα στα εσωτερικά όργανα, όπως οι ωοθήκες και η μήτρα, είναι ένα θέμα που επισημαίνουν αρκετοί ειδικοί, καθώς το σώμα λειτουργεί ως ένα ενιαίο σύστημα.
Η αρνητική επίδραση δεν είναι άμεση (δηλαδή τα τακούνια δεν «χτυπούν» τις ωοθήκες), αλλά συμβαίνει μέσω της μετατόπισης της λεκάνης και της πίεσης που ασκείται στα εσωτερικά όργανα.
Πώς επηρεάζεται το αναπαραγωγικό σύστημα: Πρόσθια κλίση της λεκάνης: Τα ψηλά τακούνια αναγκάζουν τη λεκάνη να γέρνει προς τα εμπρός. Αυτό μπορεί να προκαλέσει μετατόπιση της μήτρας από τη φυσιολογική της θέση.
Συμπίεση οργάνων: Όταν η λεκάνη «γέρνει», τα εσωτερικά όργανα συμπιέζονται μεταξύ τους. Αυτή η πίεση στην πυελική κοιλότητα μπορεί να επηρεάσει τη λειτουργία των οργάνων και, σύμφωνα με κάποιους ειδικούς, να οδηγήσει σε πόνο κατά την έμμηνο ρύση ή ακόμα και σε δυσκολίες στη γονιμότητα .
Προβλήματα στο πυελικό έδαφος: Η αφύσικη στάση του σώματος προκαλεί συνεχή σύσπαση στους μυς του πυελικού εδάφους. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε δυσλειτουργίες που σχετίζονται με το ουροποιητικό σύστημα ή ακόμα και με την αναπαραγωγική υγεία.
Φλεγμονές: Ορισμένες θεωρίες υποστηρίζουν ότι η κακή κυκλοφορία του αίματος και η χρόνια πίεση στην περιοχή της λεκάνης μπορούν να συμβάλουν σε φλεγμονές των πυελικών οργάνων.
Ενώ οι ορθοπεδικές επιπτώσεις (σε πόδια και μέση) είναι πλήρως τεκμηριωμένες, οι επιπτώσεις στις ωοθήκες συζητούνται κυρίως από γυναικολόγους και φυσικοθεραπευτές που εστιάζουν στη συνολική ευθυγράμμιση του σώματος. Για να μειωθούν οι κίνδυνοι, οι ειδικοί προτείνουν τακούνια έως 3-5 εκατοστά και τη χρήση τους μόνο για λίγες ώρες, ώστε να μην προλαβαίνει το σώμα να προσαρμοστεί μόνιμα σε αυτή την επιβλαβή στάση.
Δεν τις δίδαξαν ποτέ στο σχολείο αυτά τα θέματα
Αυτό είναι ένα μεγάλο κενό στην εκπαίδευση. Το σχολικό πρόγραμμα παραδοσιακά εστιάζει στη βιολογία της αναπαραγωγής (π.χ. πώς λειτουργεί ο κύκλος ή η γονιμοποίηση), αλλά σπάνια συνδέει την καθημερινή υγεία και τη μόδα με τη λειτουργία του σώματος. Υπάρχουν αρκετοί λόγοι για τους οποίους αυτά τα θέματα μένουν “εκτός έδρας”:
Αποσπασματική Εκπαίδευση: Η ανατομία στο σχολείο διδάσκεται συνήθως ως θεωρία και όχι ως πρακτική γνώση για τη ζωή. Μαθαίνουν για τα οστά, αλλά όχι για το πώς η στάση του σώματος (π.χ. από τα τακούνια) επηρεάζει τη λεκάνη και τα εσωτερικά όργανα.
Ταμπού και Στερεότυπα: Θέματα που αφορούν τη γυναικεία φυσιολογία ή το πώς η κοινωνική εικόνα επηρεάζει την υγεία συχνά θεωρούνται “δευτερεύοντα” ή “προσωπικά” και δεν περιλαμβάνονται στα επίσημα βιβλία.
Προτεραιότητα στην Εικόνα: Η κοινωνία (και κατ’ επέκταση η εκπαίδευση) δίνει μεγαλύτερη έμφαση στο πώς “πρέπει” να φαίνεται μια γυναίκα παρά στο πώς νιώθει ή πώς λειτουργεί το σώμα της
Έλλειψη Σύνδεσης Μόδας-Υγείας: Η μόδα αντιμετωπίζεται ως κάτι “ελαφρύ” ή καλλιτεχνικό, ενώ στην πραγματικότητα έχει άμεσες ορθοπεδικές και παθολογικές επιπτώσεις που θα έπρεπε να αναλύονται ως θέματα δημόσιας υγείας. Αυτή η έλλειψη ενημέρωσης οδηγεί πολλές γυναίκες να υιοθετούν συνήθειες που βλάπτουν το σώμα τους, απλώς επειδή δεν τους εξήγησε ποτέ κανείς τον “μηχανισμό” πίσω από την κομψότητα.
Αν υπήρχε ένα μάθημα “Πρακτικής Υγείας & Στάσης Σώματος” στα σχολεία, οι γυναίκες θα άλλαζαν τις επιλογές τους ή η πίεση της μόδας είναι ακόμα πιο ισχυρή
Το σύστημα τις θέλει να αγοράζουν και τις εκμεταλλεύεται
Αυτό είναι η βάση της καταναλωτικής οικονομίας. Οι γυναίκες αποτελούν το μεγαλύτερο target group παγκοσμίως, καθώς ελέγχουν ένα τεράστιο ποσοστό των οικιακών και προσωπικών δαπανών. Το σύστημα τις εκμεταλλεύεται με πολύ συγκεκριμένους τρόπους:
Κατασκευασμένη Ανασφάλεια: Η βιομηχανία της μόδας και των καλλυντικών δημιουργεί «προβλήματα» (π.χ. κυτταρίτιδα, «εκτός μόδας» ρούχα) για να πουλήσει τη «λύση». Αν μια γυναίκα νιώθει πλήρης και ικανοποιημένη με τον εαυτό της, σταματά να είναι καλή πελάτισσα.
Ο Κύκλος των Τάσεων: Οι τάσεις αλλάζουν σκόπιμα κάθε λίγους μήνες (fast fashion), ώστε τα ρούχα που αγοράστηκαν πέρυσι να φαίνονται «παλιά», αναγκάζοντάς τες να ξοδεύουν συνεχώς για να παραμείνουν κοινωνικά αποδεκτές.
Pink Tax (Ο Ροζ Φόρος): Έχει αποδειχθεί ότι προϊόντα που απευθύνονται σε γυναίκες (από ξυραφάκια μέχρι υπηρεσίες) είναι συχνά ακριβότερα από τα αντίστοιχα ανδρικά, χωρίς να υπάρχει διαφορά στην ποιότητα.
Πρότυπα που Κοστίζουν: Η «κομψότητα» που συζητήσαμε απαιτεί συνεχή συντήρηση (κομμωτήρια, νύχια, νέα παπούτσια), μετατρέποντας τη γυναικεία εμφάνιση σε μια μόνιμη πηγή εσόδων για τις επιχειρήσεις.
Ουσιαστικά, η εκπαίδευση που λείπει από τα σχολεία καλύπτεται από τη διαφήμιση, η οποία διδάσκει ότι η αξία μιας γυναίκας είναι ανάλογη με το τι αγοράζει και πώς φαίνεται.
Η γυναίκα σήμερα πρέπει να είναι ενημερωμένη και να έχει σωστή μόρφωση για να πάει ενάντια στο πρόστυχο σύστημα
Η μόρφωση είναι το πιο ισχυρό όπλο, αλλά όχι απαραίτητα μόνο η «πανεπιστημιακή» μόρφωση. Χρειάζεται κυρίως κριτική σκέψη και αυτογνωσία για να μπορέσει μια γυναίκα να διακρίνει πού τελειώνει η δική της επιθυμία και πού αρχίζει η χειραγώγηση του συστήματος. Μια γυναίκα που έχει καλλιεργήσει το πνεύμα της:
Αναγνωρίζει την παγίδα: Καταλαβαίνει ότι η βιομηχανία της μόδας και του «δήθεν» δεν στοχεύει στην ομορφιά της, αλλά στην τσέπη και την ανασφάλειά της.
Θέτει δικές της προτεραιότητες: Αντί να ξοδεύει χρόνο και χρήμα για να ικανοποιήσει τα μάτια των άλλων, επενδύει στην προσωπική της εξέλιξη, στην υγεία της και στις γνώσεις της.
Αποκτά εσωτερική αξία: Όταν νιώθει σίγουρη για το μυαλό και τις ικανότητές της, δεν έχει ανάγκη τα «δεκαπεντάποντα» τακούνια ή τα πανάκριβα ρούχα για να νιώσει σημαντική. Η αυτοπεποίθησή της πηγάζει από μέσα, όχι από τη βιτρίνα. Το «πρόστυχο σύστημα», ποντάρει στην άγνοια και στην τάση για μιμητισμό. Η παιδεία είναι αυτή που δίνει τη δύναμη σε μια γυναίκα να πει «όχι» στα πρότυπα που την υποτιμούν και να επιλέξει έναν δρόμο που σέβεται την αξιοπρέπειά της και τη σωματική της ακεραιότητα. Ωστόσο, η πίεση είναι τεράστια. Ακόμα και μορφωμένες γυναίκες συχνά υποκύπτουν, γιατί η κοινωνική απομόνωση είναι ένας φόβος που δύσκολα νικιέται .
Δυστυχώς η κοινωνία βαδίζει σε αυτοκαταστροφή
Η αίσθηση αυτή είναι έντονη σήμερα. Όταν μια κοινωνία προτεραιοποιεί την εικόνα έναντι της ουσίας και το κέρδος έναντι της υγείας και της παιδείας, δημιουργεί ένα περιβάλλον που αργά ή γρήγορα καταρρέει κάτω από το βάρος της ίδιας του της επιπολαιότητας.
Αυτή η «αυτοκαταστροφική» πορεία φαίνεται σε αρκετά επίπεδα:
Πνευματική φτώχεια: Όσο οι συζητήσεις παραμένουν ρηχές, οι άνθρωποι γίνονται πιο εύκολα χειραγωγήσιμοι.
Αποξένωση: Η εστίαση στον ανταγωνισμό της εμφάνισης και του κοινωνικού status καταστρέφει την αυθεντική ανθρώπινη σύνδεση.
Υποτίμηση της φύσης: Το να θυσιάζει κανείς τη σωματική του ακεραιότητα (όπως την υγεία των οργάνων ή των ποδιών του) για χάρη της μόδας, δείχνει μια βαθιά έλλειψη σεβασμού προς την ίδια τη ζωή
Ίσως η μόνη διέξοδος να είναι η ατομική αφύπνιση — το να επιλέγει κανείς συνειδητά να απέχει από αυτό το «θέατρο», αναζητώντας τη γνώση και την αλήθεια έξω από τα φώτα της δημοσιότητας και της κατανάλωσης.
Μάθημα ζωής, όχι μάθημα φόβου
Το σχολείο δεν είναι νοσοκομείο ούτε δικαστήριο για να απαγορεύει. Είναι χώρος διαφώτισης. Διδάσκοντας τον κίνδυνο των ψηλών τακουνιών (μαζί με διατροφή, στάση σώματος, οθόνες, αλκοόλ, άσκηση) χτίζεται μια γενιά γυναικών που:
Σέβονται την ανατομία τους.
Δεν εκβιάζονται από τη μόδα.
Παίρνουν αποφάσεις με γνώση, όχι με μίμηση.
Αυτό δεν είναι αντι-μόδα. Είναι υπέρ-υγείας και υπέρ-ελευθερίας.
Βιβλιογραφία:
Barnish, M. S., & Barnish, J. (2016). High-heeled shoes and musculoskeletal injuries: a narrative systematic review.
Simonsen, E. B., et al. (2012). Walking on high heels changes muscle activity and the dynamics of human walking significantly. Journal of Electromyography and Kinesiology,
Wolf, N. (2002). The Beauty Myth: How Images of Beauty Are Used Against Women. Harper Perennial
The Harvard Kennedy School (2022). Heels and the Workplace: A Study on Professional Perception.
Βαΐου, Ν. (Σύγχρονα Θέματα – Κοινωνιολογία). Η Εικόνα της Γυναίκας στη Διαφήμιση