Πώς γίνεται ένα αυστηρά ιεραρχικό έθνος όπως η Πρωσία να γεννήσει το πιο “αναρχικό” μοντέλο πολέμου στην ιστορία; Και γιατί αυτό το μοντέλο — βασισμένο στην ανυπακοή, τον αυτοσχεδιασμό και την πρωτοβουλία από τα κάτω — υιοθετήθηκε από τον Ισραηλινό στρατό, νίκησε αραβικούς στρατούς, βοήθησε τους Ουκρανούς και… ταιριάζει απόλυτα στην ελληνική κουλτούρα;
Ο καθηγητής Γεωπολιτικής και Σύγχρονων Στρατιωτικών Τεχνολογιών Κων/νος Γρίβας στην εκπομπή “Ο Εξαρχείων” (31-07-2025) εξηγεί τη φιλοσοφία του Mission Command από τον Κλάουζεβιτς και τον Blitzkrieg μέχρι το χάος της σύγχρονης μάχης. Αναλύει γιατί η εποχή των “παντοδύναμων διοικητών” τελειώνει — και πώς η Ελλάδα μπορεί να ηγηθεί στον πόλεμο της προσαρμογής.
Όσο παράδοξο και αν ακούγεται, το στρατηγικό μοντέλο στο οποίο ο τοπικός διοικητής έχει την εξουσία να μην υπακούσει εντολές, δεν ανήκει σε κάποιο αντάρτικο εγχειρίδιο, αλλά στον πυρήνα της πρωσικής στρατηγικής. Ονομάζεται Mission Command ή Auftragstaktik, και αποτέλεσε τη μυστική συνταγή των Γερμανών στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Οι ρίζες της στρατηγικής αυτής βρίσκονται στον γερμανικό ρομαντισμό, φιλοσοφικό ρεύμα που αντιτάχθηκε στη λογικοκρατία του Αγγλοσαξονικού κόσμου. Η αντίληψη του Κλάουζεβιτς περί “ομίχλης του πολέμου” (fog of war), “τριβών” (frictions), και απρόβλεπτων παραγόντων, καθιστά την προσαρμοστικότητα θεμέλιο κάθε στρατηγικής. Το αποτέλεσμα: ένα μοντέλο που απορρίπτει τη στατική ιεραρχία και αποθεώνει τη δυναμική ευφυΐα του πεδίου.
Ο “κεραυνοβόλος πόλεμος” των Ναζί, γνωστός ως Blitzkrieg, στηρίχθηκε στην αρχή του κύκλου OODA (Observe – Orient – Decide – Act). Ο ταχύτερος νικά, όχι ο ισχυρότερος. Η στρατηγική αυτή υιοθετήθηκε με θρησκευτική ευλάβεια από τον Ισραηλινό στρατό (IDF), ο οποίος την οδήγησε στα άκρα. Πώς; Συνδυάζοντας τον αυτοσχεδιασμό με την τεχνολογία και την ταχύτητα απόφασης. Σύμφωνα με τον κ. Γρίβα, αυτός είναι και ο κύριος λόγος που οι IDF επικράτησαν επαναλαμβανόμενα επί των αραβικών στρατών — όχι λόγω τεχνολογίας ή γενναιότητας.
Αναλύσεις κορυφαίων στρατιωτικών ερευνητών όπως ο Kenneth Pollack αποκαλύπτουν πως η ιεραρχική, πατριαρχική δομή των αραβικών κοινωνιών αποτελεί εμπόδιο για αποκεντρωμένα στρατηγικά μοντέλα. Αντιθέτως, η ατομικιστική, και συχνά ανυπότακτη φύση της ισραηλινής — αλλά και της ελληνικής — κοινωνίας καθιστά τη φιλοσοφία αυτή φυσικό επεκτατικό πεδίο.
Ομολογουμένως, η Ελλάδα είναι… ανυπάκουη. Από τον Κολοκοτρώνη και τους αντάρτες του 1821, μέχρι τον Μεταξά και τις μονάδες στη Βόρειο Ήπειρο, ο πατεντάκιας, ατομιστής Έλληνας πολεμιστής είναι, αν μη τι άλλο, δημιουργικός. Το πρόβλημα; Αν και η κουλτούρα επιτρέπει ένα τέτοιο μοντέλο, η δομή του μεταπολεμικού στρατεύματος — χτισμένου στα αμερικανικά πρότυπα — δεν το ευνοεί. Το “Mission Command” υπάρχει στα εγχειρίδια, αλλά όχι στον οργανισμό.
Οι ΗΠΑ, αν και τεχνολογικά υπερέχουσες, πάσχουν από την υπερδομή. Το στρατηγικό τους δόγμα, επηρεασμένο από τη βιομηχανική λογική του Τεϊλορισμού, βασίζεται στη λεπτομερή προκαθορισμένη εντολή: “θα προχωρήσει 50 μέτρα και θα στρίψει δεξιά”. Αυτό οδηγεί σε βραδύτητα λήψης αποφάσεων και σε αδυναμία προσαρμογής. Οι μοναδικοί κλάδοι που λειτουργούν καλύτερα; Οι Πεζοναύτες, που έχουν ενσωματώσει περισσότερο την έννοια της αποστολικής διοίκησης.
Στον πόλεμο της Ουκρανίας, το αποκεντρωμένο μοντέλο απέδωσε θεαματικά. Η δυνατότητα γρήγορης αντίδρασης σε χαοτικά περιβάλλοντα υπερίσχυσε της αριθμητικής υπεροχής των Ρώσων.
Ανάλογες προσεγγίσεις ακολουθούν οι Ιρανοί Φρουροί της Επανάστασης, σχεδιάζοντας αποκεντρωμένα δίκτυα επίθεσης — “ψηφιδωτού” τύπου (Mosaic Warfare).