Εν μέσω έντονων αντιπαραθέσεων για την ιστορική ακρίβεια, την επιλογή των ηθοποιών και την απόδοση των χαρακτήρων, οι ιστορικοί εξήγησαν στο ρωσικό περιοδικό επισημονικού ενδιαφέροντος μέσο ποιες αντιλήψεις για την Αρχαία Ελλάδα έχουν διαμορφωθεί από τον δημοφιλή κινηματογράφο και γιατί ο αρχαίος κόσμος διέφερε σημαντικά από την εικόνα που έχει συνηθίσει το κοινό.
Σύμφωνα με την Oksana Sedykh, διδακτόρισσα Φιλοσοφίας και αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Τμήμα Ιστορίας και Θεωρίας του Πολιτισμού της Φιλοσοφικής Σχολής του Κρατικού Πανεπιστημίου της Μόσχας, ένα από τα βασικότερα λάθη είναι η αντίληψη της Αρχαίας Ελλάδας ως ενιαίου κράτους με έναν ομοιογενή λαό.
Στην πραγματικότητα, επρόκειτο για έναν κόσμο αποτελούμενο από πολλές ανεξάρτητες πόλεις-κράτη, οι οποίες διέφεραν ως προς το πολιτικό σύστημα, τον πολιτισμό και ακόμη και τον τρόπο ζωής.
Η Αθήνα, η Σπάρτη, η Κόρινθος και η Θήβα δεν συγκροτούσαν ένα ενιαίο κράτος, επισήμανε η Oksana Sedykh.
Η Oksana Sedykh, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Τμήμα Ιστορίας και Θεωρίας του Πολιτισμού της Φιλοσοφικής Σχολής του Κρατικού Πανεπιστημίου της Μόσχας
«Ξεχάστε τον έναν και μοναδικό ανθρωπότυπο περί αρχαίου Έλληνα»
Ένα ακόμη επίμονο στερεότυπο αφορά την εμφάνιση των αρχαίων Ελλήνων.
Όπως σημειώνει ο Leonid Polovnikov, επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Δημόσιας Διοίκησης και Ιστορίας του Εθνικού Ερευνητικού Πολυτεχνικού Πανεπιστημίου του Περμ, ο σύγχρονος κινηματογράφος επιλέγει συχνά ηθοποιούς με βάση τα σημερινά αισθητικά πρότυπα, παρότι ο πληθυσμός του αιγαιακού κόσμου ήταν πολύ πιο πολυμορφικός.
«Δεν μπορούμε να μιλάμε για έναν μοναδικό, “τυπικό αρχαίο Έλληνα”.
Ο αιγαιακός κόσμος βρισκόταν στο σταυροδρόμι σημαντικών εμπορικών οδών, με αποτέλεσμα οι πληθυσμοί να αναμειγνύονται διαρκώς με ανθρώπους από τη Μικρά Ασία, την Κρήτη, τα Βαλκάνια και την Ανατολική Μεσόγειο», ανέφερε ο Leonid Polovnikov.
Σύμφωνα με τον ίδιο, τα αρχαιολογικά ευρήματα επιτρέπουν στους επιστήμονες να ανασυνθέσουν με αρκετή ακρίβεια τα ενδύματα, τα όπλα, την αρχιτεκτονική και τα αντικείμενα της καθημερινής ζωής.
Δεν είναι, όμως, δυνατόν να αποκατασταθεί με απόλυτη βεβαιότητα η εξωτερική εμφάνιση κάθε πληθυσμιακής ομάδας.
«Η αρχαία ελληνική μυθολογία δεν είναι απλό… παραμύθι»
Αντίστοιχα ερωτήματα προκαλεί και ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζεται η μυθολογία.
Η Oksana Sedykh επισημαίνει ότι οι σύγχρονοι θεατές αντιμετωπίζουν συχνά τους μυθολογικούς ήρωες είτε ως πρόσωπα ιστορικών χρονικών είτε, στον αντίποδα, ως εντελώς φανταστικές δημιουργίες.
Για τους αρχαίους Έλληνες, ωστόσο, οι μύθοι αποτελούσαν έναν τρόπο ερμηνείας της προέλευσης του κόσμου, της εξουσίας, των εθίμων και του ίδιου του παρελθόντος τους.
«Η μυθολογία δεν ήταν ιστορία με τη σύγχρονη έννοια, αλλά ούτε και ένα απλό παραμύθι.
Αντανακλούσε τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αντιλαμβάνονταν τον κόσμο και διατηρούσε τη μνήμη γεγονότων που αργότερα μεταπλάστηκαν καλλιτεχνικά», σημείωσε η ερευνήτρια.
Κατά τον Leonid Polovnikov, ο κινηματογράφος συχνά θολώνει αυτή τη διάκριση, μετατρέποντας τον σύνθετο αρχαίο πολιτισμό σε μια αλληλουχία εντυπωσιακών περιπετειών.
Οι ταινίες μυθοπλασίας απλοποιούν αναπόφευκτα την ιστορία για χάρη της δραματουργίας, με αποτέλεσμα το κοινό να εκλαμβάνει πολλές φορές τις καλλιτεχνικές συμβάσεις ως επιστημονικά δεδομένα.
Παρά τις επιφυλάξεις τους, και οι δύο ιστορικοί υπογραμμίζουν ότι τέτοιες κινηματογραφικές παραγωγές εξακολουθούν να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο.
Προσελκύουν το ενδιαφέρον εκατομμυρίων ανθρώπων για την αρχαία ιστορία και αποτελούν αφορμή για περαιτέρω αναζήτηση στο έργο αρχαιολόγων, ιστορικών και φιλολόγων.