Ο όρος «αρχιτεκτονική ασφάλειας του Κόλπου» χρησιμοποιήθηκε τόσο από τον Πρόεδρο Putin όσο και από τον Κινέζο υπουργό Εξωτερικών Wang Yi, στις συνομιλίες τους με τον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών κατά την επίσκεψή του στη Ρωσία στις 27 Απριλίου και στο Πεκίνο στις 5–6 Μαΐου 2026.
Η φράση αναφέρεται σε ένα πολυμερές, περιφερειακά διαχειριζόμενο πλαίσιο, με στόχο τη διασφάλιση μακροπρόθεσμης σταθερότητας στον Περσικό Κόλπο και συνολικά στη Μέση Ανατολή.
Ο όρος «αρχιτεκτονική ασφάλειας» στον Περσικό Κόλπο δεν αποτελεί νέα διπλωματική διατύπωση που δημιουργήθηκε ειδικά για αυτές τις επισκέψεις.
Η Ρωσία προωθεί την ιδέα μιας «αρχιτεκτονικής συλλογικής ασφάλειας στον Περσικό Κόλπο» ήδη από το 2019, ενώ ο υπουργός Εξωτερικών Lavrov έχει επανειλημμένα επαναφέρει την πρόταση αυτή από την έναρξη του πολέμου, στις 28 Φεβρουαρίου 2026.
Η Κίνα έχει στηρίξει τη ρωσική πρόταση περί συλλογικής ασφάλειας, η οποία φιλοδοξεί να αντικαταστήσει την αμερικανική αμυντική ομπρέλα στον Περσικό Κόλπο και να επιτρέψει στη Ρωσία να διαδραματίσει ρόλο ισχυρού γεωπολιτικού παράγοντα, δίπλα ή και αντί των Ηνωμένων Πολιτειών.
Κατά τη διάρκεια συνομιλίας με τον Πρόεδρο Putin, ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Araghchi δήλωσε ότι το Ιράν «υποστηρίζει τη δημιουργία μιας νέας μεταπολεμικής περιφερειακής αρχιτεκτονικής, ικανής να συντονίσει την ανάπτυξη και την ασφάλεια».
Σε επόμενη συνάντηση, ο Wang Yi τόνισε ότι το Πεκίνο «υποστηρίζει τη δημιουργία μιας περιφερειακής αρχιτεκτονικής ειρήνης και ασφάλειας, στην οποία οι χώρες της περιοχής θα συμμετέχουν από κοινού, θα προστατεύουν τα κοινά τους συμφέροντα και θα επιτυγχάνουν κοινή ανάπτυξη».
Ο Wang Yi χαρακτήρισε επίσης τον πόλεμο ΗΠΑ–Ισραήλ εναντίον του Ιράν ως «παράνομο» και διατύπωσε τρεις βασικές θέσεις της Κίνας: την υποστήριξη των εύλογων αιτημάτων του Ιράν, την κατάργηση των αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων στον Περσικό Κόλπο και την ενεργό συμμετοχή στη διαμόρφωση της μεταπολεμικής τάξης.
«Αρχιτεκτονική ασφαλείας
Ο όρος «αρχιτεκτονική ασφαλείας» λειτουργεί ως διπλωματικός κώδικας για μια βαθιά αναδιάρθρωση του συστήματος ασφαλείας του Περσικού Κόλπου, συμπεριλαμβανομένων τόσο των όρων συμμετοχής όσο και των όρων αποκλεισμού.
Η συγκεκριμένη αντίληψη περιλαμβάνει αρκετά βασικά στοιχεία:
Πρώτον: η αποχώρηση των αμερικανικών στρατευμάτων.
Το βασικό αίτημα, το οποίο συμμερίζονται το Ιράν, η Ρωσία και η Κίνα, είναι η απομάκρυνση των αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων, των ομάδων κρούσης αεροπλανοφόρων και γενικότερα των αμερικανικών «εγγυήσεων ασφαλείας» από την περιοχή του Περσικού Κόλπου.
Αυτό αφορά βάσεις στο Μπαχρέιν —όπου βρίσκεται η έδρα του 5ου Στόλου των ΗΠΑ—, στο Κατάρ, στο Κουβέιτ, στα ΗΑΕ και στη Σαουδική Αραβία.
Δεύτερον: η αντικατάσταση του σημερινού συστήματος από μια περιφερειακή δομή ασφαλείας.
Ο προτεινόμενος συνασπισμός θα περιλαμβάνει τα κράτη του Περσικού Κόλπου, τη Ρωσία, την Κίνα και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη, μέσα σε ένα πολυμερές πλαίσιο συνεργασίας.
Η Ρωσία υποστηρίζει ότι διαθέτει το πλεονέκτημα της διατήρησης καλών σχέσεων με όλες τις πλευρές, συμπεριλαμβανομένου του Ιράν, σε αντίθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Τρίτον: η αναγνώριση του Ιράν ως νόμιμης περιφερειακής δύναμης.
Ο Araghchi δήλωσε στα ιρανικά μέσα ενημέρωσης:
«Οι Κινέζοι φίλοι μας θεωρούν ότι το Ιράν μετά την έναρξη του πολέμου είναι διαφορετικό από το Ιράν πριν από τον πόλεμο.
Το διεθνές του κύρος έχει ενισχυθεί και έχει αποδείξει τις δυνατότητες και τη δύναμή του.
Επομένως, ανοίγεται μπροστά μας μια νέα εποχή συνεργασίας μεταξύ του Ιράν και άλλων χωρών».
Το προτεινόμενο πλαίσιο νομιμοποιεί επίσημα τον κυρίαρχο ρόλο του Ιράν στη διασφάλιση της ασφάλειας στον Περσικό Κόλπο, αντί να το αντιμετωπίζει ως απειλή που πρέπει να περιοριστεί.
Τέταρτον, η διαχείριση του Στενού του Hormuz.
Η προαναφερθείσα Συμφωνία Ελέγχου Ζώνης Διαμετακόμισης και το σύστημα αδειών διέλευσης του Ιράν συνιστούν ουσιαστικά την πρώτη συγκεκριμένη θεσμική έκφραση αυτής της αρχιτεκτονικής: το Ιράν διεκδικεί την κυρίαρχη διοικητική του εξουσία στο σημαντικότερο θαλάσσιο πέρασμα του κόσμου.
Πέμπτον, η σύνδεση με την ευρύτερη πολυπολική τάξη. Το τρίγωνο Ρωσίας–Ιράν–Κίνας έχει εξελιχθεί στην κινητήρια δύναμη πίσω από αυτό που οι υποστηρικτές του αποκαλούν «ευρασιατική ολοκλήρωση και πολυπολικότητα», ενώ η αρχιτεκτονική ασφαλείας του Περσικού Κόλπου αποτελεί μικρογραφία της νέας παγκόσμιας τάξης που προωθεί η Κίνα σε μακροεπίπεδο.
Η υπό αμερικανική ηγεσία αρχιτεκτονική ασφαλείας στον Περσικό Κόλπο, η οποία οικοδομήθηκε επί δεκαετίες μέσω διμερών αμυντικών συμφωνιών, στρατιωτικών βάσεων και της παρουσίας αεροπλανοφόρων, θα αποδομούνταν ουσιαστικά στο πλαίσιο αυτού του μοντέλου.
Τα κράτη του Κόλπου βρίσκονται αντιμέτωπα με ένα δύσκολο στρατηγικό δίλημμα: αφενός δεν έχουν την πολυτέλεια να διαρρήξουν τους δεσμούς τους με τις Ηνωμένες Πολιτείες, αφετέρου όμως δυσκολεύονται να διατηρήσουν μια δομή συμμαχιών που εκθέτει την ασφάλειά τους σε αποφάσεις οι οποίες λαμβάνονται εκτός των συνόρων τους.
Πολλά αραβικά κράτη του Κόλπου φοβούνται μια σύγκρουση και αμφισβητούν πλέον την αξιοπιστία των ΗΠΑ ως εγγυητή ασφαλείας, ενώ ταυτόχρονα ανησυχούν για την αυξανόμενη περιφερειακή επιρροή του Ισραήλ μετά τις επιθέσεις του στο Κατάρ, τον Σεπτέμβριο του 2025.
Εν ολίγοις, η λεγόμενη «αρχιτεκτονική ασφαλείας» αποτελεί έναν ευφημισμό για την εκδίωξη της αμερικανικής ισχύος από τον Περσικό Κόλπο και την αντικατάστασή της από μια πολυμερή δομή στην οποία το Ιράν, η Ρωσία και η Κίνα θα λειτουργούν ως ισότιμοι —ή ακόμη και κυρίαρχοι— παίκτες.
Πρόκειται ίσως για τη σημαντικότερη γεωπολιτική φιλοδοξία που αναδύεται μέσα από αυτή τη σύγκρουση.
Σήμερα έλαβα επιπλέον πληροφορίες που ενισχύουν την εκτίμηση ότι το ρωσοκινεζικό όραμα για μια νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας είναι υπαρκτό και ενδέχεται ήδη να βρίσκεται σε τροχιά υλοποίησης.
Κατά τη διάρκεια συνομιλίας με έναν νέο φίλο, ο οποίος διατηρεί ισχυρούς δεσμούς με την ISI του Πακιστάν, μου μεταφέρθηκε ότι ένας πολύ υψηλόβαθμος αξιωματούχος της ISI —προσωπικός του φίλος— τον ενημέρωσε νωρίτερα μέσα στην εβδομάδα πως η Σαουδική Αραβία και το Κατάρ σχεδίαζαν να διακόψουν τους δεσμούς ασφαλείας τους με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, επιδιώκουν να ενταχθούν υπό την προστατευτική ομπρέλα ασφαλείας που προσφέρουν η Ρωσία και η Κίνα.
Εφόσον αυτό επιβεβαιωθεί, θα συνιστά ακόμη ένα σοβαρό πλήγμα για την ηγεμονική θέση των ΗΠΑ.